Hukumu ya Lissu ni pigo kwa upinzani, lakini ni doa kubwa zaidi kwa Serikali inayodai kuheshimu demokrasia.
NOVEMBA 6, 2026
Tanzania imefika katika wakati wa hatari kwa demokrasia yake.
Tundu Antipas Lissu, Mwenyekiti wa Taifa wa CHADEMA, chama kikuu cha upinzani nchini Tanzania, amehukumiwa kifungo cha miaka minne jela baada ya Mahakama Kuu kumwachia huru katika shtaka la uhaini na kumtia hatiani kwa kosa la uchochezi.
Hukumu hiyo, iliyotolewa Ijumaa, Novemba 6, 2026, inafunga sura moja ya kesi iliyomweka Lissu kizuizini kwa siku 577. Lakini inafungua sura nyingine ya mjadala kuhusu uhuru wa kisiasa, matumizi ya sheria za jinai dhidi ya wapinzani na mustakabali wa demokrasia chini ya Rais Samia Suluhu Hassan.
Hii si hukumu inayomhusu Tundu Lissu pekee. Hii ni hukumu inayopaswa kuifanya Tanzania nzima kujiuliza: Je, Serikali ya Samia inajenga demokrasia au inaitoa kafara ili kulinda mamlaka yake?
RAIS SAMIA: DEMOKRASIA HAIJENGWI KWA KUWAFUNGA WANAOKUKOSOA
Rais Samia Suluhu Hassan aliingia madarakani mwaka 2021 akiahidi kuimarisha demokrasia na kufungua ukurasa mpya wa kisiasa nchini Tanzania.
Kwa muda, kauli yake ya “Kazi iendelee” ilionekana kuambatana na matumaini ya mabadiliko. Vikwazo vilivyokuwa vimewekwa dhidi ya mikutano ya kisiasa viliondolewa, na baadhi ya viongozi wa upinzani waliokuwa uhamishoni walirejea nchini.
Lakini matumaini hayo yamegeuka kuwa maswali mazito.
Leo, mwenyekiti wa chama kikuu cha upinzani amehukumiwa kifungo cha miaka minne. Kiongozi huyo alikamatwa Aprili 2025, wakati akihamasisha mageuzi ya mfumo wa uchaguzi kupitia kampeni ya No Reforms, No Election.
Na sasa, baada ya uchaguzi wa Oktoba 2025 ambao Lissu alizuiwa kushiriki, amehukumiwa kwa kosa linalotokana na kauli zake za kisiasa.
Ni vigumu kuzungumzia demokrasia ya kweli wakati viongozi wa upinzani wanakabiliwa na vifungo, uchaguzi unafanyika bila ushindani wa kutosha, na madai ya ukiukwaji wa haki za binadamu yanabaki yakihitaji majibu.
Rais Samia anapaswa kuelewa kwamba demokrasia si zawadi inayotolewa na Rais kwa wananchi. Ni haki ya kikatiba ambayo Serikali ina wajibu wa kuilinda.
Na ikiwa Serikali yake inatumia taasisi za dola kuzuia upinzani kufanya kazi yake, basi historia haitaihukumu kwa maneno yake ya maridhiano, bali kwa matendo yake.
UHINI UMEFUTWA, LAKINI LISSU BADO AMEFUNGWA
Mahakama imemwachia huru Lissu katika shtaka la uhaini baada ya upande wa mashtaka kushindwa kuthibitisha kipengele muhimu cha nia ya kutishia Serikali.
Hili ni jambo la msingi.
Katika kesi ya jinai, Jamhuri ndiyo yenye jukumu la kuthibitisha shtaka bila kuacha shaka yenye msingi. Mshtakiwa si lazima athibitishe kutokuwa na hatia.
Lakini baada ya kumwachia huru katika shtaka la uhaini, mahakama imemtia hatiani kwa kosa la uchochezi chini ya Kifungu cha 390 cha Kanuni ya Adhabu, ikitumia Kifungu cha 319 cha Sheria ya Mwenendo wa Makosa ya Jinai.
Mahakama imeeleza kuwa kauli za Lissu zilihamasisha wananchi kuvuruga Uchaguzi Mkuu wa 2025.
Hata hivyo, mazingira ya hukumu hii yanahitaji uchunguzi wa kina wa kisheria.
Je, madai ya mageuzi ya uchaguzi yalitafsiriwa kama uchochezi kwa sababu yalikuwa na nia ya kuzuia uchaguzi, au kwa sababu yalikuwa na uwezo wa kuleta changamoto kwa mamlaka iliyokuwa madarakani?
Je, ushahidi ulithibitisha vipengele vyote vya kosa la uchochezi?
Je, haki ya Lissu ya kujua shtaka analokabiliwa nalo na kujitetea ililindwa kikamilifu?
Haya ni maswali ambayo Mahakama ya Rufani inapaswa kuyachunguza kwa umakini.
Lakini jambo moja ni wazi: sheria haipaswi kuwa silaha ya kisiasa.
NO REFORMS, NO ELECTION: JE, KUDai MAGEUZI NI UHALIFU?
Kampeni ya CHADEMA ya No Reforms, No Election ilikuwa na ujumbe mkali wa kisiasa.
Chama kilitaka mageuzi ya mfumo wa uchaguzi, ikiwemo uhuru wa Tume ya Uchaguzi na mfumo unaoruhusu matokeo ya uchaguzi kupingwa kwa njia ya kisheria.
Serikali na upande wa mashtaka walitafsiri kauli za Lissu kama wito wa kuvuruga uchaguzi.
Lakini kuna tofauti ya msingi kati ya kupinga uchaguzi kwa sababu ya mfumo unaodaiwa kutokuwa huru, kuhamasisha maandamano ya amani na kuchochea vitendo vya uhalifu.
Demokrasia haiwezi kuishi bila upinzani wenye uwezo wa kuikosoa Serikali.
Ikiwa kila kauli kali ya kisiasa itatafsiriwa kama uchochezi, basi uhuru wa kujieleza utakuwa haki inayotolewa kwa masharti ya kuikubali Serikali.
Na huo si uhuru.
Tanzania inahitaji mfumo ambao wananchi wanaweza kudai mageuzi bila kuogopa kufungwa, lakini pia mfumo ambao hauhalalishi vitendo vya vurugu kwa jina la siasa.
Haki lazima ilinde pande zote mbili.
UCHAGUZI WA 2025: KIVULI AMBACHO SAMIA HAWEZI KUKIKWEPA
Rais Samia alitangazwa mshindi wa uchaguzi wa Oktoba 2025 kwa kupata takribani asilimia 98 ya kura.
Lakini ushindi huo ulifanyika katika mazingira yaliyokuwa na utata mkubwa, huku viongozi wakuu wa upinzani wakizuiwa kushiriki na CHADEMA ikikataa kushiriki kutokana na madai ya kutokuwepo kwa mageuzi ya uchaguzi.
Baada ya uchaguzi, Tanzania ilishuhudia machafuko na vifo vya wananchi.
Tume ya uchunguzi ya Serikali iliripoti kuwa angalau watu 518 walipoteza maisha. Hata hivyo, CHADEMA na makundi ya haki za binadamu yametoa madai makubwa zaidi kuhusu idadi ya waliouawa.
Umoja wa Mataifa na mashirika ya kimataifa yameibua wasiwasi kuhusu matumizi ya nguvu, vifo, ukamataji na madai ya ukiukwaji wa haki za binadamu.
Haya ni masuala ambayo hayawezi kufutwa kwa hotuba za kisiasa.
Ikiwa Serikali inataka kurejesha imani ya wananchi, inapaswa kuruhusu uchunguzi huru, kuwawajibisha waliohusika na kuhakikisha kuwa familia za waathirika zinapata haki.
Serikali haiwezi kudai kuwa imeshinda uchaguzi huku ikikwepa maswali kuhusu damu iliyomwagika wakati wa uchaguzi huo.
SAMIA ANAPASWA KUJUA: LISSU SI ADUI WA TANZANIA
Tundu Lissu amekuwa mmoja wa wakosoaji wakali wa Serikali ya Tanzania.
Ameikosoa Serikali kuhusu uchaguzi, Katiba, matumizi ya mamlaka na masuala ya haki za binadamu.
Lakini ukosoaji huo haumfanyi kuwa adui wa taifa.
Kiongozi wa upinzani si lazima akubaliane na Rais ili awe mzalendo. Wakati mwingine, jukumu la upinzani ni kusema yale ambayo Serikali haitaki kuyasikia.
Ikiwa Serikali ya Samia inataka kuonekana kuwa ya kidemokrasia, inapaswa kuonyesha kuwa inaweza kuvumilia ukosoaji mkali bila kutumia sheria za jinai kama njia ya kuwanyamazisha wakosoaji.
Kufungwa kwa Lissu hakumaanishi kuwa madai yake kuhusu mageuzi ya uchaguzi yametoweka.
Kumzuia kuzungumza hakumaanishi kuwa matatizo ya mfumo wa uchaguzi yametatuliwa.
Na kumhukumu kwa miaka minne hakumaanishi kuwa Serikali imejibu maswali yote kuhusu uchaguzi wa 2025.
HAKI YA RUFAA LAZIMA IWE HALISI, SI AHADI YA KARATASI
Lissu ana haki ya kukata rufaa katika Mahakama ya Rufani ya Tanzania.
Mahakama hiyo inapaswa kupitia kwa kina uhalali wa hukumu, matumizi ya Kifungu cha 319 cha CPA, ushahidi wa uchochezi na haki ya mshtakiwa kujitetea.
Pia, maombi ya dhamana wakati wa rufaa yanapaswa kuzingatiwa kwa mujibu wa sheria.
Haki ya rufaa ni muhimu, lakini haitoshi ikiwa mtu anabaki gerezani kwa muda mrefu huku kesi yake ikisubiri kuamuliwa.
Serikali inapaswa kuhakikisha kuwa hakuna shinikizo la kisiasa katika mchakato huo.
Mahakama ya Rufani lazima iwe huru, na uamuzi wake uheshimiwe.
KWA SAMIA: HUU NDIO WAKATI WA KUCHAGUA HISTORIA ITAKUKUMBUKAJE
Rais Samia Suluhu Hassan ana nafasi ya kuamua namna historia itakavyomkumbuka.
Anaweza kuendelea na njia ya kukabiliana na upinzani kwa kutumia taasisi za dola, au anaweza kufungua ukurasa mpya wa kisiasa unaoheshimu haki, Katiba na ushindani wa kidemokrasia.
Anaweza kuchagua kuiona CHADEMA kama adui, au kukitambua kama chama chenye haki ya kuwakilisha mamilioni ya Watanzania.
Anaweza kuchagua kuendelea kujitetea kuhusu uchaguzi wa 2025, au kuruhusu uchunguzi huru wa madai ya ukiukwaji wa haki za binadamu.
Anaweza kuchagua kutumia mamlaka yake kulinda mfumo wa kisiasa uliopo, au kuimarisha taasisi ambazo zitadumu hata baada ya yeye kuondoka madarakani.
Hiyo ndiyo tofauti kati ya kiongozi anayelinda mamlaka na kiongozi anayelinda taifa.
HITIMISHO: DEMOKRASIA HAIWEZI KUZIKWA KWA HUKUMU YA MAHAKAMA
Tundu Lissu amehukumiwa miaka minne jela.
Lakini hukumu hii haipaswi kuwa mwisho wa mjadala kuhusu demokrasia ya Tanzania.
Ni mwanzo wa maswali mazito zaidi kuhusu haki, uchaguzi huru, uhuru wa mahakama na matumizi ya mamlaka ya Serikali.
Tunasisitiza kuwa hakuna mwanasiasa aliye juu ya sheria. Lakini pia hakuna Serikali iliyo juu ya Katiba.
Hakuna kiongozi anayepaswa kutumia sheria kuadhibu wakosoaji wake. Hakuna mahakama inayopaswa kuogopa mamlaka ya kisiasa. Na hakuna wananchi wanaopaswa kunyimwa haki zao kwa sababu tu wanadai mageuzi.
Rais Samia Suluhu Hassan, historia haitakuuliza tu kama uliongoza Tanzania. Itakuuliza kama uliruhusu Tanzania kuwa nchi ambayo hata wale wasiokubaliana nawe wanaweza kuishi, kuzungumza, kushindana na kupata haki.
Ikiwa Serikali yako itatumia mamlaka yake kuendelea kuwakandamiza wapinzani, basi utakuwa umeweka doa kubwa katika urithi wako wa kisiasa.
Tanzania inahitaji demokrasia, si hofu.
Inahitaji haki, si ukandamizaji.
Inahitaji viongozi wanaokubali kukosolewa, si viongozi wanaotaka kusifiwa.
Na inahitaji Serikali inayotambua kuwa mamlaka ya kweli hutokana na wananchi, si uwezo wa kuwafunga.
Lissu anaweza kufungwa. Lakini demokrasia ya Tanzania haiwezi kufungwa pamoja naye.
KWAELA NEWS NETWORK (KNN)
Ukweli. Uwajibikaji. Sauti ya Wananchi.
more recommended stories
KENYA TO CLOSE EMBASSY IN SWITZERLAND: WHAT THE DIPLOMATIC RESTRUCTURING MEANS FOR KENYANSThe closure of the Kenyan Embassy.
FRANCE’S NEW VISA EXEMPTION PROGRAM: WHY WAS KENYA LEFT OUT DESPITE RUTO-MACRON FRIENDSHIP?France’s recent decision to extend.
JUSTICE OR POLITICS? THE CASE AGAINST MALEMA’S SENTENCE — AND THE CONTRADICTIONS IN HIS VISIONThe five-year prison sentence handed down.
UNDERSTANDING THE AFRICAN NUCLEAR-WEAPON-FREE ZONE TREATY (PELINDABA TREATY)The African Nuclear-Weapon-Free Zone Treaty, widely.
KAZI NA UTU? – MASWALI MAZITO BAADA YA KAULI YA RAIS SAMIA KUHUSU VURUGU za OKTOBA 29, 2025Rais wa Jamhuri ya Muungano wa.
MILITARY SEIZES POWER IN 2025 GUINEA-BISSAU COUP AMID POST-ELECTION TENSIONSBy Kwaela News Network | Bissau,.
THE ICC AND AFRICA: IMPUNITY, BROKEN CASES, AND THE HIGH COST OF FAILED INTERNATIONAL JUSTICEThe International Criminal Court (ICC),.
JUSTICE MUST PREVAIL: A CALL TO ACTION ON TANZANIA’S POST-ELECTION KILLINGSBy Kwaela News Network |.
TAMKO KUU LA BARAZA LA MAASKOFU KATOLIKI TANZANIA (TEC) JUU YA MAUAJI, MAADHIMISHO NA KIFO KUFUATIA UCHAGUZI WA 29 OKTOBA 2025Dar es Salaam – 15.
MUSEVENI’S WAR RHETORIC RAISES TENSION AHEAD OF 2026 ELECTIONSUganda’s long-serving president hints at future.
UJUMBE KWA GEN Z WA TANZANIA 🇹🇿Ninyi ndio kizazi cha sasa.
DIPLOMATIC MOVES AMID CONTROVERSY: KENYAN DEPUTY REPRESENTS RUTO AT SAMIA’S SWEARING-IN AS REGIONAL TENSIONS RISENairobi, Kenya – President Samia Suluhu.
TANZANIA: POST-ELECTION UNREST HIGHLIGHTS TENSIONS BETWEEN POWER AND FREE SPEECH Following the 29 October 2025 presidential.
JE, ZANZIBAR INAIKALIA TANGANYIKA KICHWANI?Wapo Watanzania wanaoanza kuhoji usawa.
UJUMBE KWA GEN Z WA TANZANIA 🇹🇿Kama kuna jambo moja la.
AFRICA’S OPPORTUNITY: STRENGTHENING SEPARATION OF POWERS AND WINNING THE WAR ON CORRUPTIONIn recent weeks the conviction.

Leave a Comment