MALAGHO GHEZOYA

By Fred M’bololo

Muzi ghwa wadawida kokala ghodwaaghwa andu kaavui-kaavui yaani nyumba kukunda kuwwadana, angu wandu werekoghe na lukundo lubaa na kuja kusikirana, kuwwadana mikonu na kuwusirana, kutesiana na maza ra mzinyi eri sena kukulindia na ndengwa na ndasanya ra wamaiza na vitoi.

Ilagho jerekoghe ibaa kwa muzi ugho ni wumweri ghoja vindo andu kumweri aho shighadinyi andu kuwangwagha waza. Kula muka orekoghe ukideka vindo vake irikonyi nakufunya fuwa reja vindo, vioro venywa machi ra womi wawo aja wazenyi eri womi na wana wa womi wiko aho wipate kuja chia imweri ngelo ya luma Iwa kesho na ngelo ya luma Iwa kio; kwa huwo jingi womi ndewerejanyagha na waka meza imweri.

Modo ghwa mafigha adadu ghodwakorwa eri wana wisekesikira mbeo nakio, sa rimu weduoocha mabemba rawo nakio, wikioda modo na kusikira mafunda malazi kufuma kwa waghosi awo wa kala.

Ngelo iho wandu wiko wazenyi werekoghe na fwaida mbaa tiki, wadapata kumanya malagho malazi sa kukanya ning’icha na wandu na kuboisa mawiwi ghangi gherewonikieghe aghadi ya wandu eri kughira mawaghanyiko aghadi yawo.

Na sena kuwiagha wanake na warika wokoni, kwa kuwija malagho gha wubaa, maza ra wuloli, ghebonya kazi, ghelindia muzi na isanga jawo na mazima malazi gha fwaida. Wana watini wa womi werekoghe wikikanya na womi wabaa na wa waka nawo werekoghe, wikikanya na weke mae wokoni na kughanilwagha lughano na kukumbilwa ndawi eri wisekedungumie ela wiwesere vindo wije imbiri wiselale.

Uja mghosi orekoghe ukighania wana chughano, uduowoka na kuwanga kila mundu eri wisighe kazi zima-zima wisinde bonya na wichemsikira, kwa huwo odwaghora wwadenyi, nao wasikirii, wose wiamtumbulia E hoku dawwada, nikokoni ndawi radakumbwa angu lughano lwadaghanilwa awo wana mpaka kutua, kwa mfwano:

LUGHANO-MWAKWARU NA MWAMBISI

Ko kala korekoghe na kwaru na mbisi na werekoghe waghenyi wabaa na wikundane ajabu hata ngera saki nyamandu rimu rerekoghe rikibonya bidii riwitanye. Kwaru oremkundieghe mbisi kwa ngolo yake yose na sena kwa ngolo inyoshere ela mbisi orekoghe na sare (tabia) rimu rizamie nandighi.

Kukudunga machi kwa mbisi jerekoghe ni ilagho ja kighenyi kwake na orekoghe ukimeria wiki pacha useoghoshere mumbi ghwake. Edekunda ngolo kukaianya na omoni angu harafu ghwa mumbi ghwake ghorekoghe ghukididia kuchumba,kwa huwo momu ghwake ghorekoghe ghukididia shuu amu jingi nderekoghe wakaba mswaki.

Aho kiimbiri mpaka idanaa kwaru oretimieghe kumfundisha mghenyi wake malagho gha wusafi na kuelesha mumbi ghwake ela mbisi orekoghe kiruwa ngongo sa rimu orelaghirieghe kughalusa mabonyo ghake ghizamie ela nakesho yaro orekoghe wameria kuliwa sena.

Sare (tabia) rake reja vindo wokoni rerekoghe rizamie nandighi, Orekoghe ukija vindo na momu ghose ghoko mwari na orekoghe ukija shwa-shwa sa mundu wawewingishwa ni vitoi angu waweshindana michezonyi ra kambito angu ra Olimpilki.

Sena orekoghe ukimila viro vachua momunyi pacha na kusigha nyungu ielie hata orerekoghe ukikungora lukoko luja lwasigharika mbai na mbai ya iyo nyungu yedekia. Kifu chake cheni cherekoghe cha mviringo sa ghwa mpira ghuja ghwachurwa mruke gii.

Nyamandu rimu nderedimieghe kurumaghia bea na lwafuo lwa mbisi na wukelu ghwake, amu orekoghe ukighora malagho gheni malazi sa mwangongo ghisene fwaidi ingi na mana ingi yaani orekoghe ni mundu oraratua malagho icho-kisha sa chukange. Sena nderekoghe ukisikira mndungi anduangi hata wavi wake weni kwa huwo nderekoghe na mwambori na wuya ghungi. Hata si ajabu ingi nyamandu ndazi rikalegha malagho ghake putu.

Nao nyamandu rimu rikawoka kughora wei kedi erekoghe ni wwaya m’baa nandighi kwa kwaru ughokie nandighi kuwwadana na kumaranya na kubonya wughenyi na mbisi amu mbisi orekoghe usukie (yaani sura izamie) kuchumba nyamandu rose.

 

Loliloli hata weke mwakwaru wambao wikalemwa ni kumanya kwaki kwaru wamzawo usaghue mbisi sa mghenyi wake m’baa. Hata kichuku chake chose na longe chikazoya kughora kedi kwaru odeloghwa na uja msawi umuloghie ukafwa fui na wokoni wikabonya ighemi wei jingi ndewichamtala sa wamzawo na sena ndewichekaia na omoni chia imweri.

Kwaru ukatima seji udimagha kufunikira mawiwi gha mghenyi wake,ukimeria kudeka vindo orekoghe ukimneka mbisi wulalo ghoja viro mpaka ughude gii imbiri omoni usejie kindo chingi amu orekoghe ukija vija viro vasigharika nyungunyi. Kwaru orekoghe ukihakikisha mbisi wapata vilambo vose viboie veja seji koni orekundieghe na luma lwake orekoghe ukimboisira chai sa cha wadawida na kumdungia kikombenyi unyo na usere ivo viro orevijieghe imbiri…………

Na kutua kwa ulu lughano uhu mghosi odwanekwa awo wana agho mafundisho gha ulu lughano kwa wudenyi na wokoni sena kuwiwonyera chia ikaia banana na sere wandunyi, sena odwawesera makoto kufuma kwa awa wasikiri na kuwitumbulia wokoni.

Idanaa nakunde kuchapisha chija chuo Cha Chughano Ra kidawida.

Ni ini Fred M’bololo

more recommended stories