Categories: *Featured News

Mka Mwaeghwa wanonia Mka Mwamburi wa Kombo mwandu ghwake

By Mwachere Shuma

Aja Godoma shopping centre iduka ja imbiri jideke ni ja mghosi Shuma wa Mwandau, aba tiki univae. Jideka jaaghilwa PLOT NO. 1 na plot No 2 ideka ni ya mdawhana wa Mghosi Bongoro, oaghieghe ka nyumba kake na nicho kekoo nursery school yedu. Walimu wedu wideka ni mwai wa mghosi Kilei Chonjo na marehemu mwai wa Wakudu.

READ ALSO: NYUMBA YA MRUGHUNDIA DAWIDA

Majirani weko wa kavui iyo ngelo cha luwaru lwa aje iruwa jedofutukiya udeka ni Mghosi John Tumuna. Tumuna udeka wafuma cha mghange Dip kwa weni Tumuna na ukasara ndoe yake Godoma, ukashama muzi ghwake. Okoghe ni mdiwhi wa ndighi hata odegusha domu, furo na hata ndigha. Odazerwa udeka na wimbolo va whudiwhi hata whandu wa game ndewhedimaa kum’whwada jingi. Wei kedi ukakulwa ni whandu wa game kireti ukidanda nyalo rako odakughalusa kisaghu na whaida whisem’whonie. Mghosi Tumuna okoghe na koshi yake iwhangwaa Chali, ya chilu fii, kirezi, kidumba na vikunya va teri teri. Chali udeka ni koshi irina, jingi mndungi ndooisikireghe yadoroka. Nguku redasholwa ni mwaludindi kijalenyi Chali ulale idawonyi. Kazi yake ideka ni dilo, kuja na kusasara vichinga kila andu hata chienyi pau.

Ituku jimu dikisarigha, chali udeka ulale andonyi wakughorua sa wafwa, na kwabahati izamie nikamkanyangia kirezi, obumburuka dilonyi na ukaniluma mghongo. Ikabonyeria nienjo wughangenyi na iseghe niendedungwa lughumba lwa tetanus. Nikaiswa isegheiseghe mpaka Mrughua Dispensary aja Mwasange, angu niyo yekoo Dispensary ya kavui kufuma Godoma. Wandu kufuma Kwamnengwa, Mwashoti, na Godoma wikawhwadwa ni msukosuko wedafunga charo mpaka Mrughua Dispensary. Nidungwa lughumba lwapo nendawhuya sichewhona chali sena. Kela mghosi Tumuna ondasikira chali wake waniluma ngera udejokwa ni malulu ukam’bara chongo na mwini ghwa ighembe hata sechemanya jingi.

View from Godoma Shopping Centre today

Luwaru lumu jirani udeka ni mghosi Mwakichwa ela ndoe yake idechawuswa ni surukale na ikabarilwa waisanga sa plot reagha maduka. Ndoe yake yendawuswa ni surukali mghosi Mwakichwa udegura cha dawida ana macho mazuri, kavui na Bura Girls High School. Mghosi Mwakichwa okoghe ubirie kuchumba. Wana wake, Kawhwa na mtini wake Chola, wikacha kedu na wisarighe mpaka iruwa jineng’ene wisegalie wedachaondwa na vangu. Mghosi Mwakichwa odashoa lundi lwa mdi ghwa njarambiri, walufunga idango mdocho na wachaonda wadawana wake. Wakulwa kedu wikichumbachumba angu wangia cha nyumbenyi nawikazoya kuoda modo.

Wikasikira ndee wacha washaluka shalu na wawoka charo chegala. Kawhwa angu nuo okoo mbaha nuo odekeria na waenda ukidochwa dochwa chongo na idango jafungwa lundinyi lwa njarambiri ni ndee uko nanyuma ya Chola. Whagala na mbori meso mpaka kwawo.

Mwachinyi ghwa mbuwha yake chekoo kisaghu kibaa dedosarighia koighu na kavui na icho kisaghu ni kwa weke Agneta wa weni Masogi. Nyumba yawo ideka mlungu msurenyi akosi. Na kiju cha iro milungu misura nicho wechiodagha shighadi ngelo iruwa jashesheka. Kiturunyi chawo ndee mtini, Mwaponda niko oaghieghe kigharo chake.

Dikaruwuka cha aje iruwa jineng’eneraa, jirani wa kavui udeka ni mghosi Mwaligho wa Mwalekwa, mghenyi m’baha wa aba. Saki mghosi Mwaligho okoghe na kigharo aho, ndoodekaia Godoma, odekaiya Ng’ambwa na ngelo ra kwari wacha ulime na ukakuwida sena wawuya cha Ng’ambwa. Aja Ng’ambwa udeka na iduka na nijo jemanyikieghe kuchumba. Ijo iduka jecha kokorolwa ni wachina wikiboisa barabara na jikakumbwa noko na barabara ya lami ikaida. Angu wekoo wasikirina na aba sa mndu na mruna wedatesiana kwa biashara rawo. Ngelo rimu magare gha Fwajali ghemarisha vilambo va madukenyi ghikalemwa ni kuvika Godoma vilambo va aba vedasighwa kwa Mwaligho na wadumilwa momu uende vionda.Luwaru luja lumu ghekoo maranu, deghiwangagha gha kavui, niko dedoendaondia mariwa gha kiliwho luma lwa kesho. Maranu gha kula ghideka aja Boma wa Sausi uaghie muzi ghwake, kavui na Godoma Primary School.

Mwaponda okoo wadikiana na whalisha wa agho maranu uraukeghe uendewhitesia kukama ng’ombe na washanwa na lita yake ndazi angu iwi ra mariwha, karakara na seji mariwha ghawhoneka. Sasa Mwaponda ukatumia ra ighu, ukameria kukama ng’ombe badala uende kwake, wamaria kedu na ee ungiagha woruwu wakua niko mao udungiriagha cha birikenyi na waketi danywa chai na wagala cha kwake. Da angu udeka usingilo ni ghore shuu udeka ni mghenyi odu m’baha.

Siko mao wapata riboti wei Mwaponda oka na wandu wa mori uwienjeragha mariwa gha chai kila ituku. Angu udeka bachala, ukanywa chai kedu wuja kwake ndouendagha udeke chai na aghaja mariwa washanwa ni walisha waghiuza. Kesho yaro mao ukaweseria Mwaponda uche, na loli renirija ngelo rake ukabusa, ndoumanyire wughanga ghwake ghwalale chanwa ghudam’wheseria. Ukasea kidombo na ukawhoka ghore rake. Seji chai chidungirilwagha birikenyi oka uwonaa, seni diondagha vikombe na kudungilwa chai wawonie putu. Na disewokie kunywa ukazerwa ni mao,

“Mwaponda fuma wana wapo winyo chai chawo”.

Anyao ukawoka kushomelwa barua yake. “Mwaponda kunyoghe chai kwapo na mariwa ghako kuende ghiuza? Idime chai cha wana wapo ndokuchinywaa. Fuma kugale”.

Ukawoka kukunya kunya na ukaghora, “Hata idime anguo siko nichinyo, nesindaida tu”.

“Iyai, fuma noko kugale”, ukadungwa momu ni mao.

Mwaponda ukawhwusa kishere cha mariwa ghake na ukafuma ukagala na whwaywa ghose putu na ndeucheidia kedu luma lwa kesho sena.

Kavui na iduka ja kedu vekoo vikongori vidadu virighie kiju kii hata vua ikanya ndeyeida shwaa. Nakosi ya ivo vikongori niko mandu ra sub chief redechasikirilwa. Aho vikongori vekoghe idanaa ni plot ya mghosi Kamton Mwachanga.

Ngelo imu mghosi Mnyapara ukasitakilwa ni waisanga angu usedeenda umojenyi. Angu mndwawandu usekoo na ndaghina ingi angu hata nguku unekaa waisanga wiije malagho ghisie, ukanekwa chaghu, ni waghosi wa lughongo, chechochua viparapara na mivilivili. Mghosi wa lughongo wa Mandale iyo ngelo udeka ni mghosi Pelu, wa cha nyangoro udeka ni mghosi Mwakisakenyi na wa cha mwashoti na bengi udeka ni Mghosi Ringoma. Ndoechebonya nganyi ringi, ukasuwha panga wake nicha na inolo na ukachochua kibelele chake owhaghiloo saki minjwa ra viparapara resindamng’aluya meso ng’aa na malagho ghikasia.

READ ALSO: SHEMBE YA MWANGANGA

Siko ituku jimu mka Mwamburi wa Kombo wasikatia mndwawomi wake kedi wei wamsighia majukumu gha nyumbenyi. Sub Chief wa Godoma iyo ngelo udeka ni Mghosi Kilei wa Kidoghosi. Sub Chief ondapata momu ghwa ugho mwandu ukawona ndoughudimaa. Ukaenda kwa chief kulola whushauri. Chief wa Bura iyo ngelo udeka ni Chifu Irenge. Chifu Irenge ukaghoria Sub Chief wa Mrughua wa iyo ngelo Mghosi Raphael Woko. Wikapanga ituku ja mwandu. Ijo ituku jendavika wikasea cha Godoma na angu whadamu whisingilwaa ni gha whambao, whandu wikachua zii mwandunyi.

Wendavika Godoma wikacha idukenyi kedu, mao okeghe idukenyi kwake na isi angu dashinulwa ni wungi ghwa wandu danugha mao kironjo ronjo na kumazira vidambi va leso okoo wakudisa kiwhonu, mpaka dakunda mgusha. Chifu Irenge na Sub Chief wikawhona whiguo soda angaa whidambuo memu whikideghia ngelo rezoya mwandu rivike. Isi nao dibenguyagha soda rawho meso nwaa. Usaenda whwada mongolo ghwa soda damnugha na meso mpaka uidome na ughuwhunje mezenyi. Chifu Irenge ukakaiya wawhona na ukanizera, “amodu enda kuonde glasi nikudungie soda”. Sa kiroboto nikachumba shwawori nikareda glasi, nikadungilwa soda na nikaikaba madumbu awhi mfululizo nakaimeria. Nikawhika glasi mezenyi sa mndu oghora nichurie. Kuzighana huwu nikawona mao wanizighana na iriso ja kibala sa mndu oghora kukaweseria kuchurilo soda nyuma kwafwa kuselwale. Nikashoa glasi nikaiwhunja irikonyi iseghe iseghe na nikafuma nikaenda sarigha na ndoe shighadi. Mwanedu nao okoo wokoni wadungilwa soda ni sub chifu na wikazerana wiwanganee asoda na ondameria ukaninugha shighadi.

 

Iduka ja Mwaligho kabla jisekokorolo ni mchina.

Siko mwandu ghwazoya. Wandu wasea kidombo wanyama chuku, ilombi jikakumbwa na Mka Mwamburi wa Kombo ukazerwa ughore agha ghawemsasaghia. Okoo wacha na furushi rafungwa magunienyi ukawoka kurifungua imweri imweri. Andenyi udeka wakumbiria nguwo, sufuria, vikombe na vilambo vizima vizima. Ukaviwagha, ivija ugue moni na pesa rake na ivika vigulo ni mndwawomi wake. Ivi ugue moni ibabonyeria ni vingi kubonyeria loli mndwawomi wamsighia majukumu gha ngumbenyi. Wandu wikasikiria mwandu seji mka Mwamburi wa Kombo na mghosi Mwamburi wa Kombo whikumbianagha na kuwhwadana memu. Ikavikia ngelo ya whaisanga whifunye mawhoni ghawho na kirauni chibonye wuamuzi. Iyo ngelo yose mwandu ghujighwaa nideka nawhwadilwa mangonyi ni amodu chifu Irenge.

Mka wa Mwaeghwa okoghe mwandunyi na omoni ukakalisha kudu nicha angu kidawida usechiichi chose. Mkawhandu udefuma noko cha kwa weni Mwaighonyi. Mghosi Mwaeghwa udepata mkake wa kiikamba ngelo ukilisha Ranch ya lwalenyi na mkawhandu ukacha ukaboilwa ni Godoma shuu na ukakundana na wandu. Siko waghorua mkono ufunye mawhoni ghake. Ondamanga kimusi ukaghora, “sasa kama mimi mke wa Mwaeghwa, nikifanya kibarua, nikipata pesa, pesa ni za nani? Pesa si ni za Mwaeghwa?”. Twaah, wandu wose wobwaghwa ni kushinike na kuzughunua memu, kedi wei mka Mwaeghwa wanonia Mka wa Mwamburi wa Kombo mwandu ghwako. Whandu wikawoka kusasarika, whamu whikaenda cha idukenyi kwa mao na whamu wikagala cha mzawo. Whaenda whikighora Mka Mwaeghwa wanonia m’mbao mwandu vhwake. Msitaki ukafunga magunia ghake na wikagala na mndwawomi wake. Mwandu ghukasia.

Angu mao usekoghe mwandunyi udemangia idukenyi kwake ukiuza vilambo vake angu wandu wakaiya walazi siko waka wamu wawoka kumuelezera seji mwandu ghwaida. Angu nekoghe kavui nikiwisikiria, nikatawharia na nikaghora.

“Mao, mka wa Mwaeghwa wanonia mka Mwamburi wa Kombo mwandu ghwake”.

“Waghorieghe wada awue,” mao ukanikotia.

Udaniwanga awue angu udeva awuye wake tiki mghosi Mwachere wa Mbosho. Na iji irina Mwachere ndejiko andu kungi isanvengi kuzima. Kila mndu idime iji uwhangwaa Mwachere, opate ijo irina kufuma kwa monuo umweri wa Mbosho.

Nikamzera kedi mka Mwaeghwa udededa kizungu, huwo iyo ngelo kiswahili dedachiwanga kizungu, angu dekoo watini, na ukaghora, “sasa kama mimi, mke wa Mwaeghwa, nikifanya kibarua, nikipata pesa, pesa ni za nani? Pesa si ni za Mwaeghwa?”.

Weke mao na awaja waka wikadungwa niseko. Wikaseka mpaka wikachililia ….

….. to be continued!

Mwachere Shuma

Leave a Comment

View Comments

Share
Published by
Mwachere Shuma

Recent Posts

TAITA TAVETA: SEVEN DAYS HAVE ELAPSED — HAS SENATOR KAJWANG SENT WAKUJAA’S GOVERNMENT FILES TO EACC?

  By Kwaela News Network (KNN) | Governance & Accountability The seven-day ultimatum issued to…

18 hours ago

THE ERA OF POLITICAL EUPHORIA IN TAITA TAVETA COUNTY IS OVER

  The days when political party waves and symbolism single-handedly determined election outcomes in Taita-Taveta…

1 day ago

TAITA TAVETA: CAN THE DCI CRACK THE NUT? DORCAS MLGHU’S PUBLIC OUTBURST PUTS COUNTY EXECUTIVE UNDER FRESH PRESSURE

  The growing controversy surrounding the financial management of Taita Taveta County has taken another…

2 days ago

THE GOVERNOR DISCOVERS FISCAL DISCIPLINE — FOUR YEARS TOO LATE?

  Perhaps one of the most ironic moments of Governor Andrew Mwadime's appearance before the…

3 days ago

NDARA B LAND DISPUTE: 63 RESIDENTS SERVED WITH THREE-MONTH EVICTION NOTICE FOLLOWING COURT RULING

Affected families in Mlambenyi, Golani and Mto Mwagodi face a February 2027 deadline as the…

3 days ago

THE WRONG TIME: GOVERNOR WAKUJAA’S DEFENCE

During a Senate Public Finance Committee meeting, Taita Taveta Governor Andrew Mwadime, popularly known as…

6 days ago