Categories: Opinion

BEI YA MAFUTA, UBORA WA BARABARA NA GHARAMA HALISI YA KUENDESHA UCHUMI WA TAITA TAVETA

 

MAONI

Malalamiko ya wananchi kuhusu kupanda kwa bei ya mafuta ni ya kweli na yanaeleweka. Kila ongezeko la bei ya mafuta huhisiwa moja kwa moja na wananchi kupitia nauli za usafiri kupanda, bei ya chakula kuongezeka, gharama za biashara kuimarika, na shinikizo zaidi kwa familia ambazo tayari zinapambana na hali ngumu ya maisha. Lakini mjadala huu unavyoendelea kitaifa, Kaunti ya Taita Taveta inatoa mfano wa wazi wa kwanini mazungumzo haya hayapaswi kuangalia bei ya mafuta pekee, bali gharama pana ya kuendesha uchumi.

Kwa wakazi wengi wa Taita Taveta, mzigo mkubwa si bei ya mafuta katika kituo cha petroli pekee. Ni gharama ya kila siku ya kutumia barabara mbovu au zilizotelekezwa.

Mkulima anayesafirisha nyanya kutoka Mwatate, mfanyabiashara anayesafiri kutoka Taveta kwenda Voi, mwendesha boda boda anayefanya kazi Wundanyi, au lori linalobeba mizigo kupitia mpaka wa Taveta-Holili wote wanaelewa ukweli mmoja: barabara mbovu hutumia pesa haraka kuliko mafuta yenyewe.

Wakati barabara ni nzuri na zenye ufanisi:

– magari hutumia mafuta kidogo;

– usafiri huwa wa haraka;

– gharama za matengenezo hupungua;

– biashara hufanya kazi kwa ufanisi zaidi;

– na bei ya bidhaa hubaki katika kiwango kinachoweza kumudu.

Lakini katika barabara mbovu, zisizotunzwa vizuri, au zilizoharibika vibaya:

– magari hutumia mafuta mengi zaidi;

– matairi huisha haraka;

– mfumo wa suspension huharibika mara kwa mara;

– muda wa safari huongezeka;

– na gharama za usafiri hupanda kwa kasi.

Mfano mzuri ni *barabara ya zamani ya Mwatate–Taveta kabla haijawekewa lami kikamilifu*. Kwa miaka mingi, kusafiri katika barabara hiyo ilikuwa mateso makubwa hasa wakati wa mvua. Magari yalikuwa yakiharibika mara kwa mara katikati ya Tsavo, abiria wakikwama kwa saa nyingi au hata kulazimika kulala njiani, huku wasafirishaji wakipata matatizo ya kila mara ya kiufundi.

Wakulima waliokuwa wakisafirisha nyanya, vitunguu, maembe, na mboga nyingine kutoka Taveta na maeneo jirani walipata hasara kubwa mazao yao yalipooza kabla ya kufika masoko ya Voi, Mombasa, au Nairobi. Usafiri wa umma haukuwa wa kuaminika, biashara zilichelewesha utoaji wa bidhaa, na gharama za usafiri zilipanda sana kwa sababu magari yalihitaji matengenezo ya kila wakati.

Safari za usiku zilikuwa hatari zaidi. Madereva wengi waliepuka kusafiri usiku kutokana na hali mbaya ya barabara, kuharibika kwa magari mara kwa mara, na changamoto za usalama.

Leo hii, hali imebadilika sana.

*Tangu barabara ya Mwatate–Taveta iwekwe lami na kuboreshwa,* usafirishaji wa watu na bidhaa umekuwa rahisi, wa haraka, na wa kutegemewa iwe ni wakati wa jua au mvua, mchana au usiku. Muda wa safari umepungua kwa kiwango kikubwa, magari yanaharibika mara chache, ufanisi wa usafiri umeongezeka, na biashara katika maeneo yanayozunguka barabara hiyo zimefaidika sana.

Huu ni mfano wa wazi wa jinsi barabara nzuri zinavyookoa wananchi na wafanyabiashara pesa nyingi kwa muda mrefu kuliko watu wengi wanavyoweza kutambua mara moja. Mara nyingi thamani ya miundombinu bora huonekana pale watu wanapokumbuka mateso waliyopitia kabla ya barabara hizo kuboreshwa.

Katika maeneo mengi ya Taita Taveta, hasa wakati wa mvua, baadhi ya barabara bado hazipitiki kwa urahisi. Wakulima hupata shida kusafirisha mazao yao sokoni kabla hayajaharibika. Magari ya usafiri wa umma hulazimika kutumia njia ndefu au kuepuka baadhi ya maeneo kabisa. Ambulansi hufika kwa wagonjwa kwa kuchelewa. Usafiri wa wanafunzi huwa wa kutegemewa kwa shida. Biashara huwahamishia wananchi hasara hizi zote kupitia kupanda kwa bei za bidhaa.

Hapo ndipo mzigo halisi wa kiuchumi huanza.

Lori linalobeba mboga kutoka Taveta au bidhaa za maziwa kutoka Wundanyi linaweza kutumia pesa nyingi zaidi kwa matengenezo, ucheleweshaji, na uharibifu wa gari kuliko mafuta yenyewe. Mwendesha boda boda anaweza kupoteza mapato kila siku kutokana na pancha, shock absorbers kuharibika, au matengenezo ya mara kwa mara yanayosababishwa na barabara mbovu. Kwa wananchi wa kawaida, gharama hizi za siri hazizungumzwi sana, lakini zinaathiri maisha yao kila siku kuliko hata mabadiliko ya bei ya mafuta ya mara kwa mara.

Athari kwa sekta ya afya ni chungu zaidi.

Wajawazito wanaosafiri kutoka vijiji vya mbali kwenda hospitali za rufaa, waathirika wa ajali wanaohitaji kuhamishwa haraka, au wagonjwa mahututi wanaohitaji matibabu ya dharura hukumbana na hatari kubwa pale barabara zinapokuwa mbovu. Katika baadhi ya maeneo, kuchelewa kwa ambulansi kunaweza kuwa suala la maisha au kifo. Wahudumu wa afya, usambazaji wa dawa, na mifumo ya huduma za dharura hutegemea sana miundombinu bora ya barabara.

Ukweli ni kwamba ubora wa barabara unaathiri moja kwa moja:

– bei ya chakula;

– upatikanaji wa huduma za afya;

– ukuaji wa biashara;

– utalii;

– upatikanaji wa elimu;

– na nafasi za ajira.

Kaunti ya Taita Taveta ipo katika njia muhimu ya kiuchumi inayounganisha Kenya na Tanzania kupitia mpaka wa Taveta-Holili. Pia ina shughuli za kilimo, madini, utalii, na biashara ambazo zinategemea sana mtandao bora wa usafiri. Hata hivyo, barabara nyingi za mashinani na miundombinu inayozorota bado zinaendelea kudhoofisha uwezo wa uchumi wa kaunti hii.

Hii haimaanishi kwamba wananchi wanapaswa kukubali tu kupanda kwa bei ya mafuta bila kuuliza maswali. Shinikizo kwa familia ni la kweli. Lakini mjadala huu labda unapaswa kuangalia zaidi jinsi ya kupunguza gharama ya maisha na kufanya biashara kuliko kuangalia bei ya mafuta pekee.

Njia ya uwiano inahitajika.

Kenya inaweza kuchunguza mifumo bora zaidi ya ushuru wa mafuta ambayo itawalinda wananchi wakati bei za mafuta duniani zinapopanda kwa kasi, huku ikiendelea kulinda fedha muhimu za matengenezo ya barabara. Wakati huo huo, serikali za kaunti na serikali kuu lazima zitazame miundombinu ya barabara si kama anasa ya kisiasa, bali kama kipaumbele cha kuokoa uchumi.

Swali la kweli si:

“Tunapunguzaje bei ya mafuta?”

Bali ni:

“Tunapunguzaje gharama ya usafiri, huduma za afya, usambazaji wa chakula, biashara, na maisha ya kila siku kwa wananchi wa kawaida?”

Kwa Taita Taveta, barabara bora zinaweza kuwaokoa wananchi pesa nyingi zaidi kuliko kupunguzwa kwa muda mfupi kwa bei ya mafuta pekee.

Gharama za siri za miundombinu mibovu — magari kuharibika, mafuta kupotea, kucheleweshwa kwa huduma za afya, mazao kuoza, kupungua kwa tija, na biashara kusonga polepole — zinaendelea kuudhoofisha uchumi wa eneo hili kila siku kimya kimya.

Ikiwa kaunti ina nia ya kweli ya kupunguza mzigo wa kiuchumi kwa wananchi, basi uwekezaji katika barabara bora na za kutegemewa lazima uwe sehemu ya suluhisho pamoja na sera za haki na zenye uwajibikaji kuhusu bei ya mafuta.

— Eng. John Mruttu

Kwaela News Network

Leave a Comment
Share
Published by
Kwaela News Network

Recent Posts

TAITA TAVETA: SEVEN DAYS HAVE ELAPSED — HAS SENATOR KAJWANG SENT WAKUJAA’S GOVERNMENT FILES TO EACC?

  By Kwaela News Network (KNN) | Governance & Accountability The seven-day ultimatum issued to…

18 hours ago

THE ERA OF POLITICAL EUPHORIA IN TAITA TAVETA COUNTY IS OVER

  The days when political party waves and symbolism single-handedly determined election outcomes in Taita-Taveta…

1 day ago

TAITA TAVETA: CAN THE DCI CRACK THE NUT? DORCAS MLGHU’S PUBLIC OUTBURST PUTS COUNTY EXECUTIVE UNDER FRESH PRESSURE

  The growing controversy surrounding the financial management of Taita Taveta County has taken another…

2 days ago

THE GOVERNOR DISCOVERS FISCAL DISCIPLINE — FOUR YEARS TOO LATE?

  Perhaps one of the most ironic moments of Governor Andrew Mwadime's appearance before the…

3 days ago

NDARA B LAND DISPUTE: 63 RESIDENTS SERVED WITH THREE-MONTH EVICTION NOTICE FOLLOWING COURT RULING

Affected families in Mlambenyi, Golani and Mto Mwagodi face a February 2027 deadline as the…

3 days ago

THE WRONG TIME: GOVERNOR WAKUJAA’S DEFENCE

During a Senate Public Finance Committee meeting, Taita Taveta Governor Andrew Mwadime, popularly known as…

6 days ago